Pesten

Fleur bloemen, een meisje van 15 jaar springt 11 december 2012 voor de trein. Het gepest worden

kostte haar het leven. Fleur was ook als op de basisschool gepest en had 2 jaar geleden een prijs met onderstaand gedicht over pesten gewonnen.  

 
          

Het gedicht

Op mijn vorige school,

ben ik erg gepest.

Ik was anders dan de

andere,

anders dan de rest.

Ik weet niet waarom,

het begon als een spel.

Het liep uit de hand,

en eindigde voor mij in een hel.

Het ging 3 jaar door,

en niet alleen schelden.

Wat ik ook elke dag hoor.

Ik had er echt genoeg van,

het zat me tot hier.

Nu ben ik daar weg,

met heel veel plezier.

Diep van binnen ben ik bang,

want straks herhaalt het zich weer,

dan voel ik die pijn weer,

en dat wil ik nooit meer  

 

Pesten thuis, in de buurt, op een sportvereniging of op school

Er zijn verschillende vormen van pesten of ervaringen van pesten. Een onderverdeling zou er als volgt uit kunnen zien:


 

Plagen

Bijv. als er iemand een grapje maakt over iemand zonder dat het echt heel vervelend bedoeld is en ook niet door andere kinderen als zodanig opgepakt wordt. Het kan natuurlijk wel vervelend zijn, maar is niet bedreigend en het kind kan makkelijk zelf ook zoiets terugdoen.

 

Direct pesten

Bijv. schelden, slaan, schoppen, kleineren, maar ook rare gezichten trekken, vervelende gebaren maken, dreigementen enz. Hierbij wordt al dan niet gericht gezocht naar een mogelijk slachtoffer om de baas over te spelen; de ‘pester’ maakt dan misbruik van zijn macht.

 

Indirect pesten 

Door iemand buiten te sluiten, er niet mee praten, niet uitnodigen op partijtjes, niet mee mogen doen aan spelletjes enz.

 

Hoe komt het?

Het is niet zo dat als men bijv. rood haar heeft, dat het zeker is dat men daar mee gepest wordt! Het zijn vaak de omstandigheden die aan het pesten ten grondslag liggen.

Sfeer in de klas, buurt of club

Als deze veilig is, dan gaan kinderen graag naar school of spelen graag buiten of gaan graag naar de club; er is geen strijd en als er een conflictje dreigt dan neemt men het voor elkaar op.

Als deze onveilig is, dan durven andere kinderen het niet op te nemen voor het kind dat gepest wordt; ze zijn bang om uitgelachen te worden of als watjes betiteld te worden en niet meer bij de groep te horen. En het ‘slachtoffer’ weet dit ook en kan dus niet op steun enz. rekenen en enkel hopen dat de aandacht op een ander gericht zal gaan worden….

Als er te veel nadruk gelegd wordt op prestaties waardoor de onderlinge concurrentie negatief aangewakkerd wordt of spanning ontstaat bij een aantal kinderen omdat zij weten dat zij onmogelijk hieraan (bijv. goede cijfers) kunnen voldoen.

Of als er door de omgeving onvoldoende ingegrepen wordt als er agressie vertoond wordt, dan wordt agressie als normaal ervaren.

 

Thuissituatie

De ouders/verzorgers kunnen door omstandigheden minder aandacht geven aan het kind. Bijv. doordat er een baby bij gekomen is of door drukke werkzaamheden, maar ook doordat ze wellicht wel fysiek aanwezig zijn maar niet psychisch als gevolg van huwelijksproblemen of ziekte enz.

Of als kinderen zien dat volwassenen in hun omgeving altijd de baas spelen, schelden of slaan waardoor ze gaan denken dat dit gewoon is. Wanneer ze dan zelf boos zijn, dan is de kans aanwezig dat de spanning die dit oproept ‘weggeslagen’ of ‘weg gescholden’ wordt…

Of het kind wordt thuis door een broertje of zusje getreiterd en is onvoldoende weerbaar en/of voelt onvoldoende steun, begrip van en/of actie hiertegen door ouders.

Verder is het belangrijk dat kinderen leren dat er regels zijn waaraan zij en ook andere mensen zich dienen te houden. Grenzen geven duidelijkheid, maar ook veiligheid en zekerheid.

               

Ik gebruik de mannelijke vorm, maar waar hij staat kan ook de vrouwelijke vorm gebruikt worden.

Verder gebruik ik het woord ‘pester’ en dat klinkt erg negatief, maar dat is om de rol duidelijk te maken en natuurlijk zijn er gradaties aan te geven in hoe erg het kind pest.

 

Signalen

Een kind dat gepest wordt vertelt dat niet altijd meteen thuis en/of aan de leerkracht, omdat het dan bang is dat het pesten eerder zal verergeren dan verminderen.

Maar natuurlijk zijn er wel signalen die laten zien dat het kind zich niet prettig voelt, bijv.:

  • het kind wil niet naar school of de club of wil niet meer buiten spelen
  • het kind heeft allerlei somatische klachten door de week en in het weekeinde is het kiplekker
  • schoolresultaten gaan enorm achteruit
  • het kind begint thuis zelf te pesten
  • het kind slaapt laat in en droomt erg naar
  • het kind dat ‘zomaar’ van alles kwijt raakt of allerlei verhalen vertelt hoe het komt dat iets ineens kapot is
  • het kind dat aangeeft geen zin te hebben om een verjaardagspartijtje te geven
  • het kind dat geen vriendjes/vriendinnetjes meer mee naar huis neemt
  • het kind vertelt weinig tot niets meer over school, buurt of club

Het kind dat wel eens pest heeft vaak zelf niet door dat het de ander daar pijn mee doet, want als het kind bijv. de ander uitscheldt voor ‘brillenjood’ maar zelf geen bril heeft voelt het ook niet wat het voor de ander betekent! Als je het kind wil laten ervaren/voelen wat het voor een ander kind betekent, neem dan een voorbeeld dat dichtbij het gevoel van het kind ligt, bijv. als het kind erg lang is en dan uitgescholden zou worden voor ‘reus’ … hoe zou het kind dat vinden????

De echte ‘pester’ die pest om te pesten doet dit vooral in groepsverband, want op die manier dwingen zij - d.m.v. hun macht – de rol als leider af en weten zich gegarandeerd van kinderen om hen heen (voelt zich populair en/of stoer).

De ‘meelopers’ volgen in de hoop om op die manier niet het mikpunt te worden van de ‘pester’.

Zij durven niet in actie te komen en doen dingen waarvan ze weten dat het niet goed is en voelen zich daar schuldig over, maar de angst om zelf gepest te worden of buiten de groep te komen staan is groter en dus houden ook zij de situatie mede in stand.

De kinderen die niet bij de groep horen durven ook geen actie te ondernemen omdat zij bang zijn dat zij dan het volgende slachtoffer kunnen worden. Ook zij kunnen zich erg schuldig voelen, maar overtuigen zichzelf dat het niet anders kan…

Let er wel op: signalen zijn natuurlijk belangrijk om gezien te worden, maar dat het niet altijd gaat om gepest te worden.

Als een kind gepest is, dan treedt al snel het selffulfilling prophecy in werking: waar het kind bang voor is gaat het bewerkstelligen. Bijv. als een kind het schoolplein op komt lopen, dan signaleert het meteen wie er allemaal staan en hoopt zó dat hij niet gezien wordt en dus niet gepest wordt dat hij zichzelf a.h.w. klein maakt en dat is nu net een signaal voor de ‘pester’ om bijv. een nare opmerking te maken … De ‘pester’ kan dit incident dan afdoen met de mededeling dat het kind er gewoon om vroeg en hij voelt zich dan ook niet schuldig!

 

Wat kunnen de ouders doen?

Belangrijk is dat je je kind serieus neemt. Vaak zeggen ouders dat ze maar van zich af moeten bijten en dat ze dat zelf vroeger ook moesten doen. Maar een kind dat gepest wordt en onvoldoende weerbaar is kan niet van zich afbijten en dus versterk je het gevoel van machteloosheid bij het kind. Bovendien zal het kind dan ook niet meer de steun bij de ouders zoeken als het weer een nare ervaring heeft meegemaakt …

Geef wel aan dat niemand – als hij dat niet wil – aan zijn lichaam mag zitten, zodat het kind weet dat de ‘pester’ grenzen overschrijdt!

De andere kant van het verhaal is natuurlijk dat je ook alert moet zijn en blijven op eventuele ‘winst’ voor het kind -> als het kind vertelt dat het gepest wordt en het is enkel een onschuldig plagerijtje, dan kan het kind dit opkloppen en genieten van de aandacht (= winst) die het daardoor krijgt. Maar ik ga nu uit van echt pestgedrag.

Probeer eerst erachter te komen wat er precies is gebeurd, dus wat er aan vooraf ging enz., want als het kind zelf bijv. een bepaald onvriendelijk gebaar heeft gemaakt tegen een klasgenoot en die klasgenoot reageert met het uitdelen van een klap, dan is het belangrijk dat het kind oorzaak en gevolg in de interactie tussen mensen door krijgt en dat hij – in dit soort situaties - kan voorkomen dat hij gepest wordt.

Een klap kan heel pijnlijke blauwe plek veroorzaken, maar uitgescholden worden kan een psychologische blauwe plek opleveren en net zo pijnlijk zijn.

Spreek met het kind af dat het je meteen vertelt als er weer iets gebeurd is wat het kind als vervelend of naar ervaren heeft. Vertel dat je hem zal helpen zoveel je kan en dat jullie een oplossing zullen zoeken. Het kind is namelijk onzeker en dan is de steun van een ouder heel belangrijk.

Geef ook aan dat pesten vaker voorkomt, maar dat dit alles behalve normaal is en dat je het knap vindt dat hij het zo goed onder woorden kan brengen wat er gebeurd is.

Let er op dat je de schuld daar legt waar hij thuis hoort  bij de ‘pester’!

Als je weet wie de ‘pester’ is, neem dan contact op met de ouders om aan te geven wat je van jouw kind gehoord hebt en of die ouders eens willen informeren bij hun kind of er gepest wordt. Soms is het beter om de kinderen niet over dit gesprek te vertellen als preventie voor eventuele represailles.

Beloof nooit dat je niets tegen een ader zal zeggen als je kind vraagt om geheimhouding, want vaak is het toch nodig om contact op te nemen met de leerkracht of leider van de club enz. Maar spreek af dat je voordat je iemand iets vertelt je dit eerst het kind hiervan op de hoogte zal brengen.

Leg aan het kind uit dat praten geen klikken is. Klikken is vervelend, maar dat kan je ook alleen oplossen. Pesten niet! Bij pesten heeft het kind de hulp nodig van volwassenen en daarom moet het kind zijn verhaal vertellen aan een volwassene.

Als je het als ouder niet gerust bent, dan is het een mogelijkheid om een bevriende ouder/kennis een zo onopvallend mogelijk kijkje te laten nemen op bijv. het schoolplein tijdens het buiten spelen enz.

Ga bij voorkeur niet zelf, want de ‘pester’ zal zich dan inhouden of het kind met deze wetenschap extra pesten…

Dit geldt tevens voor de weg naar en van school enz., want ook dat kunnen mogelijk pestsituaties zijn.

 

Wat kunnen de leerkrachten doen?

Heel belangrijk is het dat de leerkracht het goede voorbeeld geeft; dus geen zogenaamde grapjes en/of cynische opmerkingen maken. Leerlingen kunnen zich hierdoor onveilig voelen en de frustratie die dit opwekt kan een aanzet geven tot agressie die op één klasgenoot gericht wordt.

Als er signalen van ouders of kinderen komen dat er gepest wordt, zorg dan voor extra observatie tijdens vrije momenten, zoals buiten spelen, het aan- en uitkleden voor de gym enz.

Ziet de leerkracht dat er gepest wordt, dan is het aan te bevelen om dan duidelijk stelling te nemen en het incident van pesten in zijn algemeenheid te benaderen, dus zonder de aandacht te richten op de ‘pester’ en het gepeste kind. Op die manier kan het kind dat het pesten gemeld heeft niet als klikker betiteld worden. Deze aanpak kan gebruikt worden als er sprake is van enig pestgedrag, maar als het pesten al ernstigere vormen heeft aangenomen dan is dit niet voldoende en dan moet er uitgeweken worden naar een andere methode.

Om het pestgedrag goed aan te pakken is het volgende noodzakelijk

Geef aan dat het niet lekker loopt en geef aan dat je overtuigd bent dat de leerlingen dit ook wel gemerkt zullen hebben en dat dit voor niemand echt leuk is.

En dus vraag je hun medewerking om de situatie op een positieve en samen aan te pakken zodat het voor iedereen een gezellig schooljaar kan worden.

Met de medewerking wijs je hen ook op hun verantwoordelijkheid. Door hen mede verantwoordelijk te maken voor de situatie zullen zij alerter zijn op eventuele dreigend negatieve situaties…

Geef voorbeelden van situaties/gebeurtenissen die niet goed gaan zonder namen te nomen. En laat kinderen ook situaties aangeven die niet leuk of aangenaam zijn of kunnen zijn zonder dat zij namen noemen (speel op de bal en niet op de persoon), zodat het voor geen enkele partij bedreigend of aanvallend is.

Laat dan de leerlingen oplossingen bedenken van hoe het anders kan en/of hoe bepaald gedrag het best benaderd kan worden enz. Door de leerlingen zelf de oplossingen te laten aandragen hebben ze ook meer het gevoel dat ze serieus genomen worden en mee kunnen werken aan een verandering! Als de oplossing die een kind geeft niet uitvoerbaar is of de plank toch eigenlijk wel mis slaat, complimenteer het kind dan toch voor het meedenken en neem een deeltje (woorden) uit zijn oplossing en bouw die om tot een concrete en meer functionelere oplossing. Dan blijft het kind gestimuleerd om mee te blijven en denken en nodigt het andere kinderen uit om hun bijdrage te geven.

De concept oplossingen worden op het bord geschreven en als er een definitieve aanpak uitgekomen is, dan schrijft de leerkracht dit samen met een leerling op en onderaan de brief wordt de datum en naam: (die door het kind later ingevuld wordt) geschreven. Het blad wordt gekopieerd voor alle leerlingen en de leerkracht en als het kind akkoord gaat met de aanpak zet hij zijn naam of handtekening onder het blad. Met de handtekening/naam geeft het kind aan zich te houden aan de afgesproken aanpak/regels.

Plan een vast moment in de week – en in het begin is het wellicht nodig om meerdere momenten door de week vast te leggen – waarop de huidige situatie open besproken zal worden, hoe het gaat met de afgesproken aanpak en of de afspraken bijgesteld en/of uitgebreid dienen te worden.

En vooral belangrijk is dat het op die momenten duidelijk voor de leerlingen is dat de leerkracht goed luistert en er is voor de leerling; zowel de ‘pester’ als de gepeste.

Van deze evaluaties wordt een kort verslag gemaakt door een leerling samen met de leerkracht in het begin en later kan dit door 2 leerlingen gebeuren.

Houd als leerkracht zelf een soort van dagboek bij over het klasgebeuren, zodat je tijdens de evaluaties met concrete voorbeelden kan aantonen bijv. hoe een leerling positief gedrag heeft laten zien.

Als dit allemaal onvoldoende effect oplevert, dan is het raadzaam om een extra maatregel te nemen en elk kind te koppelen aan een ander kind; een soort van buddy (maatje).

 

 

    

     Andere sites  

     Handige links

    

 

 Boeken & tijdschriften

 

 

wordt aan gewerkt

 



   

      Speelgoed

 

 

     wordt aan gewerkt

 

     Nieuws:

     Stop vechtscheiding

     Help! Mijn kind gaat online!

     Kinderlokkers